Samen met Mark en vrienden bezocht ik de Militaire Begraafplaats in Oosterbeek. Ik raakte onder de indruk van de persoonlijke woorden op de grafstenen. Het versterkt mijn opvatting dat rouwen een eretaak is.

Waarom wij begraafplaatsen bezoeken

Begraafplaatsen spelen een belangrijke rol in de levens van mij en mijn man Mark. Onze relatie begon nadat we elkaar bij de tramhalte van de Algemene Begraafplaats aan de Kerkhoflaan in Den Haag hadden ontmoet. Ik was daar om het graf van mijn eerste man Mart te bezoeken, hij omdat hij in zijn rol als kerkelijk werker een uitvaart had geleid. Vanaf het begin van onze relatie is dit kerkhof een plek waar we regelmatig en graag komen. Maar ook andere begraafplaatsen bezoeken, is voor ons heel gebruikelijk. We kijken dan met aandacht naar de stenen en laten ons raken door de verhalen die de monumenten ons vertellen. Begraafplaatsen zijn plekken van verstilling en eerbied voor ons. Dus vreemd is het niet dat we tijdens onze vakantie dit jaar ook een begraafplaats bezochten: de Militaire Begraafplaats in Oosterbeek om precies te zijn. Dat ligt vlakbij Arnhem.

Militaire Begraafplaatsen

Nou is een militaire begraafplaats altijd een extra bijzondere plek. Hier rusten de lichamen van met name jongemannen die hun leven hebben gegeven voor onze vrijheid. In Oosterbeek zijn dat bovendien mannen die niet in dit land geboren of getogen zijn. Er liggen Poolse, Britse en Canadese militairen die voor een groot deel zijn omgekomen in september 1944 bij de slag om Arnhem. Militaire begraafplaatsen vallen op door hun orde. Je ziet er lange rijen identieke stenen met daarop de namen, rank en leeftijd van de overledenen. Vaak met het embleem van het regiment waar ze bij hoorden erop. Het is een ereplaats voor moedige mensen. Een plaats waar enerzijds eenheid wordt tentoongespreid door het gebruik van uniforme grafmonumenten, maar waar achter elk graf een uniek verhaal schuilt die zich uit in de details op zo’n steen. Het is altijd weer indrukwekkend om op een militaire begraafplaats te lopen.

Collectieve versus individuele rouw

Ik weet niet hoe het is om een geliefde te hebben liggen op een plek als deze. Daar liggen ze dan… In het gelid in een vreemd land met een grafsteen die door anderen is vormgegeven. Met planten die door een buitendienst zijn neergezet. In een plaats die ontworpen is met dit ene doel: de zo tragisch omgekomen jongemannen te eren. Misschien juist daarom werden wij getroffen door de onderste regels op de stenen. Dat is de ruimte waar nabestaanden in vier regels iets konden neerzetten. Daar lees je tussen de regels de verhalen, het verdriet en soms ook een getuigenis van geloof of een boodschap voor de kijker. Het maakte dat de gang over deze mooie plek niet iets van vroeger blijft. Het zijn geen verhalen op afstand. Het komt dichtbij.

Rouwen als eretaak

Ik geloof dat rouwen een eretaak is. Een nieuwe rol die je toevalt als je een geliefde verliest. Ze zeggen wel dat iemand je kan ontvallen, maar dat de relatie daarmee niet weg is. Je blijft van de persoon houden. Je draagt herinneringen mee aan hem of haar. En je moet je opnieuw verhouden tot die persoon. Opeens ben je weduwe of wees of kom je een kind tekort. Je mist een vriend of vriendin, een toffe collega. Dat vraagt om een nieuwe invulling in je leven. Ik zie het als een taak om de nagedachtenis aan Mart in leven te houden. Hij was mijn man, ik was ruim vijftien jaar met hem getrouwd en ik wil graag vertellen over wie hij was en de herinneringen aan hem koester ik. Dat is normaal, dat is rouw. En dat is exact wat ik las op één van de grafstenen in Oosterbeek:

WE LOVED HIM IN LIVE

WE LOVE HIM YET

HE IS OURS TO REMEMBER

WE’LL NEVER FORGET

Dat is heel treffend en beknopt verwoord wat ik met veel meer woorden probeer duidelijk te maken. Individuele verhalen dienen gekoesterd te worden, zodat ze deel worden van een groter geheel. Zo kun je getroost worden, omdat jij niet de enige bent die verlies heeft te dragen. Je mag je laten inspireren door anderen. Jouw verhaal doet er toe tussen al die verhalen die je mens maken. En op een militaire begraafplaats komen zo een heleboel verhalen samen en dat maakt het zo indrukwekkend. Het is een ereplek! Een plek om te gedenken en stil te staan bij de broosheid van het bestaan en hopelijk ook lessen te leren. Want hoe mooi en belangrijk zo’n plek ook is, uiteindelijk zijn deze jonge levens nooit volledig tot bloei gekomen en dat is eeuwig zonde. Zo herinneren dit soort plekken er ons ook aan om de vrede na te jagen en oorlog te voorkomen.

Known unto God

Wat ik tenslotte heel mooi vind, is de tekst die op graven van onbekende soldaten staat. Want helaas zijn niet alle gevonden lichamen geïdentificeerd. Maar God kent iedereen bij name. Bij Hem is iedereen geborgen.